آراستگی، از مدگرایی تا مدزدگی!

گذار از سنت به مدرنیته در کنار تمام مزایایی که برای جوامع مختلف به ارمغان می آورد همواره میتواند حامل پیامدهای منفی نیز باشد. اینکه جامعه با چه سرعت و کیفیتی مظاهر مدرنیسم را هضم و درک می کند، وابستگی مستقیمی به برنامه های از پیش طراحی شده حاکمان و دیوان سالاران و نهادهای آموزشی و پرورشی جامعه دارد که تا چه حد حساسیت موضوع را درک کرده اند و چگونه قصد هدایت جامعه از گذر سخت و حساس مدرنیسم را دارند.

در میان کشورهای مختلف جهان که هنوز در آنها این سیر گذار و تحول تکمیل نشده و در میانه راه بسر میبرند، خاورمیانه از پرجمعیت ترین و مهم ترین مناطق محسوب می گردد. خاورمیانه ای که دهه های تحول و آشنایی با مدرنیته در آن مصادف شده است با جنگ های پی در پی، ظهور حکومت های خودکامه، انقلاب های نافرجام و در پی آن فروپاشی ساختارهای نیم بند مدنی که نوپایی و شکننده بودنشان در مسیر تندباد این حادثه مجال مقاومت برایشان باقی نگذاشته است.

از افغانستان و پاکستان تا عراق و مصر و سوریه و از عربستان تا یمن و بحرین و لبنان همگی از خلاء ساختارهای مدنی قدرتمند برای فهم حساسیت موضوع گذار رنج می برند. البته نمونه های موفق تری در منطقه همچون ترکیه را می توان مثال زد که دوام و بقای سیستم حکومتی منسجم و منظم موجب گذاری نرم تر، بهمراه ناهنجاری ها و عواقب کمتری بوده است.

کشور ما ایران نیز از طرفی هم انقلاب و جنگ را در طی ۳۰ سال گذشته تجربه کرده و هم ساختار قدرتی را که همواره اضطراب و نگرانی خود را از مسلط شدن مظاهر مدرنیته در زندگی جوانان و جامعه نشان داده است. لیکن حرکت بسوی مدرنیسم اتفاقی ناگزیر است که راه آن با لاپوشانی و مانع تراشی سد نمی شود و در نهایت مسیر خود را به درون جوامع باز خواهد کرد و جامعه ایران نیز از این امر مستثنی نیست.

از سال های آغازین دولت اصلاحات و بازتر شدن فضای مدنی، اندک اندک سد حاکمیت شکسته شد و با ورود اینترنت، ماهواره و تجهیزات تبادل اطلاعاتی نوین، جامعه ایران که ۶۵% آن را جوانان تشکیل میدادند خود را با شیوه زندگی کاملا متفاوتی از سبک و سیاق زندگی خود روبرو دیدند. حرکت مجدد بسوی مدرنیته (بعد از وقفه انقلاب ۵۷) ابتدای امر در مشهود ترین صورت خود در نوع پوشش و ظاهر جوانان بروز کرد. جوانانی که تا پیش از این از پوشیدن لباس دلخواه خود منع شده بودند اینک آزادی بیشتری در انتخاب پوشش داشتند و همین مسئله باعث شد که ظرف مدت کوتاهی ظاهر جامعه دگرگونی محسوسی را تجربه کند و از پیراهن خاکستری و یقه بسته به تی شرت های رنگی و پیراهن آستین کوتاه، از مانتو و چادر های سیاه و بلند به البسه رنگارنگ و چسبان و از صورت های دست نخورده به آرایش های سنگین تغییر چهره بدهد.

روزگار، روزگار مد بود و “فشن” و جوانانی تشنه تجربه… اما از آن دوران تا کنون برخورد های قهری و تهاجمی حاکمیت با جوانان و همچنین فقدان نهادی که برای راهنمایی و پرورش افکار نسل جوان مورد اعتماد این نسل قرار بگیرد، جامعه را به سمت و سوی رادیکال شدن و افراطی گرایی سوق داده و البته مسیر گذار را نیز برای نسلی بی تجربه بیش از پیش پر مخاطره ساخته است.

در همین راستا اگر مدگرایی را یکی از مظاهر مثبت زندگی مدرن بدانیم، این روزها به شهادت آمار و ارقام و نیز ظاهر عمومی شهرها، جامعه ایران نوعی مدزدگی را تجربه می کند. آنچه که امروزه میتواند تهدیدی جدی برای یک نوجوان در جهت طرد شدن از دایره دوستان بحساب آید، “امروزی” نبودن است. بدین معنا که پوشش نوجوان اگر بر اساس مد روز شکل نگرفته باشد، از آنجایی که اکثریت جامه پیرو مدهای رنگارنگ و گهگاه عجیب شده است، براحتی در گروه افراد “بدلباس” قرار گرفته و از جمع دوستان طرد می گردد. همین مسئله سن آغاز مصرف لوازم آرایش را در میان دختران تا ۱۳ سالگی کاهش داده و ایران را به یکی از بزرگترین بازارهای فروش مواد آرایشی در جهان تبدیل کرده است.

طبق گزارش موسسه آمار “تی ام بی ای” اروپا ۳۰% از مواد آرایشی منطقه خاورمیانه در ایران مصرف می‌شود و  ایران هفتمین کشور پرمصرف مواد آرایشی در جهان است. این گزارش‌ در حالی منتشر می‌شود که متخصصان پزشکی و زیبایی هر روزه نسبت به زیان‌ آور بودن مواد آرایشی برای پوست انسان هشدار می ‌دهند.

از طرفی دختران تنها مصرف کنندگان لوازم آرایش نیستند و این روزها مردها نیز به یکی از مشتریان پر و پا قرص آن تبدیل شده اند. به گزارش ایسنا، “دکتر مجید ابهری” آسیب شناس و پژوهشگر اجتماعی می گوید: ۷% از مصرف کنندگان لوازم آرایشی، مردان هستند و این در حالی است که حتی بعضی از لوازم آرایشی مانند کرم، ژل مو و اسپری های خوش بو کننده جزو لوازم آرایشی به حساب نمی آیند و منظور ریمل، کرم پودر و… است.

اما فلور رضایی کارگر؛ روان شناس، مشاور و استاد دانشگاه با اشاره به این که “دوران نوجوانی اول” از حدود ۱۱ سالگی آغاز و تا ۱۶-۱۵ سالگی ادامه می یابد و “ایام نوجوانی دوم” نیز از ۱۶ سالگی شروع می شود و تا ۱۸ سالگی ادامه می یابد، معتقد است: میزان بروز این پدیده در “دوران نوجوانی دوم” بیشتر است. فرد در نوجوانی اول در پی کسب هویت فردی است و به تدریج با وارد شدن به نوجوانی دوم هویت اجتماعی اش شکل می گیرد. وی پدیده استفاده از لوازم آرایشی در بین پسران و مردان را از جنبه های مختلف روانی بررسی می کند و می گوید: اگر در این سنین الگوهای نامناسب و یا رفتارهای مغایر با سن به فرد ارائه داده شود جنسیت او نیز به همان گونه شکل می گیرد و هویت جنسی اش دچار اختلال می شود.

فلور رضایی یکی از علت های اصلی پیدایش این پدیده را تغییر معیارهای زیبایی می داند و اذعان می کند: معیارهایی که زمانی برای زنان بعنوان معیار زیبایی محسوب می شدند امروزه توسط پسران برگزیده شده اند که علت این اتفاق هم اشتباه در یادگیری از روی مدها و الگوهای نامناسبی است که به افراد ارائه داده می شود و همین امر سبب شده تا شاهد فرو ریختن تفکیک ارزش ها و ادغام معیارهای زیبایی باشیم. مروری بر تبلیغات مندرج بر در و دیوارهای آرایشگاه‌های مردانه از همین تغییر معیارها حکایت دارد. تبلیغاتی با ادبیات آرایشگاه‌های زنانه؛ اصلاح صورت و ابرو، مش و رنگ مو و …

موضوع قابل تامل دیگر در این زمینه رواج افسار گسیخته جراحی های زیبایی میان زنان و مردان است. به گزارش روابط عمومی کنگره جراحان ایران، “دکترعلی منافی” متخصص جراحی زیبایی و پلاستیک در سی و یکمین کنگره علمی سالانه جامعه جراحان ایران گفت: جراحی پلاستیک در کشور ما رو به افزایش است و علت این مساله هم تنوع طلبی و بالا رفتن استانداردهای زندگی در کشور است . جراحی بینی، لیپوساکشن، زیبایی سینه و شکم بالاترین آمار جراحی های زیبایی و پلاستیک را در کشور به خود اختصاص داده اند .وی خاطرنشان ساخت: متاسفانه امروزه اشخاصی در این رشته هستند که کاسبکارانه برخورد می کنند و ضمنا عوارض زیادی را نیز برای بیماران ایجاد می نمایند.

به گزارش “خبرگزاری فارس” دکتر محسن نراقی در سومین کنگره خاورمیانه راینولوژی و جراحی پلاستیک اظهار داشت بیشترین میزان جراحی‌ روی چهره در کشور مربوط به بینی است و خاطرنشان کرد: ۹۰ درصد از جراحی‌های زیبابی که در کشور انجام می‌شوند، منهای جراحی پلک و جوان سازی صورت مربوط به زیبایی بینی است.

روزنامه “گاردین” بریتانیا با انتشار گزارشی نوشت که جراحی های زیبایی به ویژه جراحی بینی در ایران بالا ترین آمار جهانی را دارد. به گزارش پایگاه خبری “ملت ایران” به نقل از عصر ایران در این گزارش با اشاره به اینکه گاه سن برخی از جراحی های زیبایی به ۱۴سالگی می رسد، می نویسد ایرانی هایی که جراحی زیبایی می کنند و “صورت های عروسکی” از خود می سازند، بیشتر می خواهند خود را شبیه هنرپیشه های مطرح هالیوود یا مجریان مشهور برنامه های ماهواره ای کنند. در این گزارش با اشاره به اینکه در ایران سالانه حدود ۲۰۰ هزار مورد عمل جراحی بینی صورت می گیرد؛ می نویسد این آمار بیشترین آمار جراحی بینی در جهان محسوب می شود.

گاردین می افزاید گاه عمل جراحی زیبایی آن قدر برای زنان ایرانی الزامی به نظر می رسد که هانیه زن ۳۵ ساله کارمند، برای عمل جراحی بینی خود مجبور می شود از بانک ۷ میلیون تومان وام بگیرد. وی می گوید: ۷ میلیون تومان وام خرید خودرو از بانک گرفتم ولی آن را نه برای خرید خودرو بلکه خرج عمل جراحی بینی ام کردم. گاردین می نویسد در سال های اخیر نه تنها زنان بلکه مردان بسیاری نیز به جمع عمل کنندگان زیبایی از جمله عمل بینی پیوسته اند و این کار در بین مردان ایرانی نیز رواج گسترده ای یافته است. این نشریه می افزاید بر اساس مطالعه مشترک یک مرکز تحقیقات در ایران و دانشگاه “جان هاپکینز” آمریکا ، میزان سرانه مشاغل مربوط به عمل جراحی بینی در ایران ۷ برابر بیشتر از آمریکاست.

بروز بودن ، آراستگی و مدگرایی هرگز و بر طبق هیچ معیاری نمی تواند مذموم و ناپسند باشد. اما در شرایطی که ایران امروزه با مشکلات و مصائب گوناگونی دست و پنجه نرم می کند بروز چنین الگوهای رفتاری سهل انگارانه و  خارج از عرفی مایه تعجب و نگرانی است. ریشه روند رو به فزونی تنوع طلبی مردان و زنان و آمار بالای طلاق و از هم پاشیدن بنیان های خانواده در سال های اخیر را شاید بتوان در همین از هم گسیختگی فعلی و گم کردن اولویت ها دانست.

به هر روی نه با ادبیات تلخ حاکمیت بلکه با نگاهی دلسوزانه باید عنوان کنیم که ادامه این رویه، افق روشنی را برای نوجوانان و جوانان ایران ترسیم نخواهد کرد و پژوهش و تحقیق در زمینه یافتن راهکارهایی جهت بازگشت جامعه به رفتار طبیعی، ضروری و بلکه حیاتی به نظر می رسد.

برگرفته از:

۱. http://www.melateiran.com

۲. http://www.fardanews.com